Jakie wartości są w życiu najważniejsze? (…) Jeśli za wartość podstawową uznam zdrowie, kiwają głowy ze wszystkich stron świata. (…) dla przeważającej większości z nas wielkie znaczenie ma również posiadanie bliskiej osoby i życia miłosnego. I znów kiwanie głowami na znak zgody (…). Gdy tylko jednak wymienię jako istotną wartość w życiu obcowanie z przyrodą, z dziewiczą naturą, nagle ów ścisły konsensus przestaje istnieć. (…) Wówczas uświadamiam sobie, że jestem Norwegiem – deklarował Jostein Gaarder, jeden z najbardziej rozpoznawalnych norweskich pisarzy (Gaarder 2023, s. 176-177). Ta wypowiedź to jeden z przykładów pokazujących, jak silnie obecny w autostereotypie Norwegów jest kontakt z przyrodą. O ponadprzeciętnym i rezonującym do dziś znaczeniu natury dla norweskiej tożsamości narodowej pisała też Nina Witoszek (Witoszek 1998, s. 17). O jak rozumianą naturę chodzi? Badaczka podkreślała dużo większy wpływ na norweski stosunek do przyrody pierwiastka postoświeceniowego, racjonalnego, pragmatycznego i utylitarnego niż mistycznego, uwznioślającego i idealistycznego, wywodzącego się z romantyzmu (Witoszek 1998, s. 54). Nad siłami „racjonalnie” postrzeganej natury należało umieć samodzielnie zapanować, by w niej przetrwać – tak jak robiły to postaci kluczowe dla jej postrzegania przez Norwegów w XIX i XX wieku, polarnicy Roald Amundsen i Fridtjof Nansen czy etnograf Thor Heyerdahl. Choć wiele od tamtej pory się zmieniło, pragmatyczne podejście Norwegów do natury ma się całkiem dobrze. I – jak sugerują dane liczbowe – dość powszechnie pozwala do niej strzelać.
Według norweskiego urzędu statystycznego (Statistisk sentralbyrå 2025a) w sezonie łowieckim 2024/2025 było w Norwegii zarejestrowanych 550 846 myśliwych. Osób, które uiściły coroczną opłatę myśliwską (a więc przynajmniej planowały w tym sezonie skorzystać z uprawnień), było natomiast 171 738. To więcej zarejestrowanych myśliwych niż mamy w Polsce – według danych GUS (Główny Urząd Statystyczny 2025, s. 157) jest ich 131 816. Już w liczbach bezwzględnych Norwegia ma tu więc nad Polską przewagę, która tylko wzrasta, gdy weźmie się pod uwagę rozmiar populacji – w trzecim kwartale 2025 roku populacja Norwegii wynosiła nieco ponad 5,6 miliona mieszkańców (Statistisk sentralbyrå 2025b), a z końcem 2025 populacja Polski – ponad 37,3 miliona (Główny Urząd Statystyczny 2026). Odsetek myśliwych jest więc w Norwegii dużo wyższy niż w Polsce. W tekście Hunters in Europe. What does it mean „the hunters population in Europe” (Benko, Náhlik, Tomljanović 2020, s. 159) podano natomiast, że cała europejska populacja myśliwych liczy około 7 milionów osób. Norwegia wysoką liczbą myśliwych wyróżnia się więc nie tylko na tle Polski, lecz także reszty kontynentu. Myślistwo w Norwegii jest tak rozpowszechnione, że autorzy pewnego artykułu opublikowanego na stronie norweskiego urzędu statystycznego zdecydowali się rozpocząć go słowami „Jesteśmy narodem myśliwych” (Rundtom, Steinset 2016).
Z polskich autorów bliżej norweskiemu „narodowi myśliwych” przyjrzała się Dorota Rancew-Sikora. Zwróciła uwagę między innymi na egalitarny charakter myślistwa w dziejach tego kraju:
Kulturowy model łowiectwa norweskiego (…) jest symbolicznie bardziej związany z naturą i przetrwaniem niż etosem wyższych warstw społecznych. Polowania w niczym nie przypominają zrytualizowanych form polowań brytyjskich, bo nie stanowiły elementu stylu życia arystokracji ani symbolu dworu królewskiego. Głównym celem polowań prowadzonych w małych grupach jest zdobycie mięsa (Rancew-Sikora 2009, s. 89-90).
Myślistwem mogło się więc w Norwegii trudnić stosunkowo dużo osób. Współcześnie wielu je praktykuje i wielu popiera. Zwolennicy myślistwa to 79% norweskiego społeczeństwa (Norges Jeger- og Fiskerforbund 2024a) (dla porównania – w Polsce poparcie dla myślistwa wynosi 63% [Lisiecki 2025]). Ma to przełożenie na sytuację polityczną.
Na stronie internetowej założonego w 1871 roku i liczącego dziś około 120 000 członków Norges Jeger- og Fiskerforbund (NJFF; Norweskiego Związku Myśliwych i Wędkarzy) przed ostatnimi wyborami parlamentarnymi, które odbyły się ubiegłej jesieni, można było znaleźć analizy programów partii obecnych w norweskim parlamencie. Żadna z nich nie opowiedziała się wprost przeciwko myślistwu per se. Przeciwnie, niektóre podkreślały, że są do niego przywiązane. Wśród nich znalazła się nawet jedna z partii lewicowych, Rødt (Czerwoni), chcąca dbać o powszechny dostęp społeczeństwa do myślistwa dzięki jak największemu udziałowi państwa (a nie podmiotów prywatnych) w zarządzaniu zasobami naturalnymi (Osfoss 2025a). Z kolei na prawicy jedno z ugrupowań, populistyczna Fremskrittspartiet (Frp; Partia Postępu), by wyrazić poparcie dla myślistwa, wpisała do swojego programu nawet postulat, który w ocenie NJFF dałby myśliwym… za dużo. Na stronie przeczytać można „Frp chce zapewnić, by śrut ołowiany nadal był dozwolony podczas polowań na lądzie i nad wodą. NJFF nie widzi powodu, by walczyć o dalsze używanie śrutu ołowianego, i nie do końca dostrzega sens tego punktu programu” (Osfoss 2025b, tłum. MEP). NJFF jest więc bardziej niż Frp skłonny w imię troski o ekologię nie zanieczyszczać środowiska ołowiem. Fremskrittspartiet została też w analizie NJFF stanowczo skrytykowana za niechęć do ochrony przyrody. Spośród partii, których reprezentanci zasiadają w norweskim parlamencie, za najbardziej nieprzychylną wobec myśliwych należy uznać Miljøpartiet de Grønne (MDG; Zielonych). Przed wspomnianymi wyborami objawiło się to w formie szczegółowych postulatów co do czasu, sposobów i miejsc polowań. Chodziło między innymi o całkowity zakaz polowań w okresie lęgowym oraz wprowadzenie stref wolnych od polowań w wybranych parkach narodowych (Osfoss 2025c) – w odróżnieniu od Polski w Norwegii na większości obszarów wchodzących w skład parków narodowych polowania są dozwolone. Jak widać, świat norweskiej polityki odzwierciedla ogólny klimat społeczny i raczej sprzyja myśliwym. Oni sami – co potwierdzały też badania społeczne (Kaltenborn, Andersen, Linnel 2013 s. 241-242) – czują, że mają dobrą reputację. Tę powszechną akceptację i jej świadomość wśród norweskich myśliwych dobrze widać w autoprezentacjach środowiska.
Analizując profesjolekt polskich myśliwych, Bernadetta Ciesek-Ślizowska pisała: „oficjalna odmiana dyskursu w celu legitymizacji praktyk łowieckich konstruuje swój świat w warstwie postaw i wartości deklarowanych wyłącznie przez przywoływanie treści pozytywnych, minimalizując odniesienia do negatywnych skutków własnych działań, jak np. cierpienie zwierząt” (Ciesek-Ślizowska 2019, s. 118). Stąd na przykład „strzelić dzika”, a nie „zastrzelić”, czy „znaczenie farbą” zamiast „pozostawiania śladów krwi”. Podobny mechanizm można zaobserwować w materiałach audiowizualnych. Podczas przygotowań do napisania niniejszego tekstu obejrzałam kilkanaście materiałów filmowych opublikowanych na oficjalnym kanale youtube’owym Polskiego Związku Łowieckiego oraz promujący łowiectwo serial dokumentalny TVP Szczecin z 2025 roku zatytułowany Misja przyroda. W żadnym z materiałów nie pokazano strzału do ofiary ani martwego zwierzęcia. Tymczasem kanał NJFF oraz mający spełniać analogiczną funkcję norweski serial dokumentalny z 2024 roku Vilt Hekta prezentowały się zupełnie inaczej. Tu widzom ukazywane są wszystkie szczegóły: radość z celnego strzału, martwe zwierzę z widoczną raną postrzałową, zmywanie krwi z rąk, pozowanie do zdjęcia z upolowaną zwierzyną czy oprawianie jej (zob. np. Vilt Hekta 2024a od 13:30; Vilt Hekta 2024c od 16:10). Produkcja nie ucieka od przedstawiania rozrywkowego aspektu polowania. W Vilt Hekta polują dobrze czujący się w swoim towarzystwie trzej mężczyźni w średnim wieku. W programie często żartują, dużo się śmieją, a pod koniec każdego odcinka w miłej atmosferze wspólnie jedzą posiłek przyrządzony z tego, co upolowali. Myślistwo to tutaj połączenie dobrej zabawy w męskim gronie i – swoją drogą aktywnie promowanego przez państwo ze względu na dbałość o zdrowie publiczne – friluftsliv, życia na wolnym powietrzu, aktywnego spędzania czasu w kontakcie z naturą. W definicjach friluftsliv polowania wymienia się na jednym wydechu zaraz obok wędrówek, pływania, zbierania jagód, jazdy na nartach czy wędkowania (choć wiele z tych form spędzania wolnego czasu cieszy się znacznie większą popularnością od myślistwa – Waaler bd).
Kto właściwie w Norwegii poluje? Uczestnictwo w polowaniach nie zależy od poziomu wykształcenia (Waaler bd), ale są pewne kategorie dla niego istotne – na przykład wiejskie miejsce zamieszkania lub urodzenia (Waaler bd) czy płeć. Polują głównie mężczyźni – co nie znaczy, że nie próbuje się zmieniać proporcji płci. W Vilt Hekta bohaterami są akurat trzej panowie, ale NFJJ aktywnie zabiega o rozpropagowanie myślistwa wśród dziewcząt i kobiet (przykładowo organizując weekendowe wyjazdy na polowania tylko dla pań – Norges Jeger- og Fiskerforbund bd), i to nie bez sukcesów. Gdy zaczynano gromadzić takie dane, czyli w sezonie łowieckim 1971/72, polowało zaledwie 400 kobiet, co stanowiło 0,5% wszystkich myśliwych (Rundtom, Steinset 2009). Obecnie natomiast w Norwegii 91 275 kobiet to zarejestrowani myśliwi, co stanowi 16,6% wszystkich polujących. Opłatę myśliwską za miniony rok wniosło 17 025 spośród nich (Statistisk Sentralbyrå 2025a) – to więcej niż w Polsce jest zarejestrowanych kobiet myśliwych, czyli dian. I pod tym względem dąży się więc w Norwegii do równouprawnienia.
Istnieją badania społeczne sprzed kilkunastu lat, które pokazują, że dla młodych chłopców z mniejszych miejscowości, wywodzących się z klasy robotniczej, myślistwo może być formą sprzyjającą performowaniu tradycyjnego wzorca męskości i metodą sprzeciwu wobec wielkomiejskiego mainstreamu i bardziej liberalnego establishmentu (Borgen, Skogen 2013), jednak nawet w obrębie autoprezentacji środowisk myśliwskich widać wpasowywanie się w model progresywnego społeczeństwa. W jednym z artykułów (Gutubakken Byles 2025) na stronie internetowej NJFF przeczytamy chociażby, że dziczyzna jest mięsem ekologicznym, pozyskiwanym w zgodzie z zasadami zrównoważonego rozwoju i bez potrzeby transportowania go na znaczne odległości (co zmniejsza jego ślad węglowy), a jeden z odcinków Vilt Hekta (Vilt Hekta 2025b; od 21:20) kończy się scenką przyrządzania upolowanych gołębi w Oslo na sposób egipski przez migrantkę z Syrii i jej młode pomocnice. NJFF organizował też wydarzenia polegające na integracji imigrantów poprzez wprowadzanie ich we friluftsliv (Norges Jeger- og Fiskerforbund 2024b).
Wydaje się, że NJFF poważnie traktuje swoje hasło, brzmiące: „Jakt- og fiskeglede til alle – for alltid!”, co można przetłumaczyć jako „Radość z polowania i wędkowania dla wszystkich – na zawsze!”. Choć najczęściej polują osoby w średnim wieku, organizacja interesuje się też młodzieżą, ponieważ w Norwegii drogą ku myślistwu zaczyna się nieraz podążać jeszcze przed osiągnięciem dorosłości. Do egzaminu myśliwskiego (jegerprøve) można podejść już w roku, w którym kończy się 14 lat. Ta sama granica wiekowa obowiązuje przy polowaniach szkoleniowych na drobną zwierzynę za zgodą rodziców lub opiekunów (takie polowanie odbywa się pod nadzorem doświadczonego myśliwego w wieku powyżej 20 lat). Samodzielnie polować można zaś od 16. roku życia (dotyczy to zwierzyny drobnej; w przypadku zwierzyny grubej kryterium wieku to 18 lat, choć istnieją pewne wyjątki). A co, jeśli ktoś nie jest już w stanie polować? I o takich członków społeczeństwa zatroszczył się NJFF. W jednym z lokalnych oddziałów tej organizacji z myślą o seniorach z demencją zorganizowano symulację polowania z użyciem gry wideo (Kilde 2025).
Oczywiście nie wszyscy z możliwości polowania korzystają. I w Norwegii istnieją niechętne myślistwu organizacje broniące praw zwierząt. Ich członkowie decydują się niekiedy na dość radykalne kroki – zdarzają się incydenty niszczenia przez aktywistów myśliwskiego wyposażenia (por. Mo 2024). Jednak tak krytyczny wobec myślistwa punkt widzenia nie jest dominujący, co dobrze widać w mediach. O ile na stronie PZŁ często można natknąć się na reakcje polemiczne wobec nieprzychylnych doniesień polskich mediów na tematy łowieckie, o tyle na stronie NJFF niczego takiego nie ma. Być może dlatego, że nikt nie widzi takiej potrzeby. Norweskie media starają się być rzetelne i ukazywać różne perspektywy, w tym stanowisko organizacji proekologicznych, ale nierzadko publikują artykuły wyraźnie sprzyjające interesom myśliwych (por. np. reportaż na stronie mediów publicznych obficie ilustrowany drastycznymi zdjęciami owiec i reniferów zagryzionych przez drapieżniki [Pettersen i in. 2025] lub tekst o myśliwych podekscytowanych perspektywą zbliżającego się sezonu myśliwskiego [Bye 2025]).
Bardziej zniuansowany obraz daje przyjrzenie się stosunkowi Norwegów do polowań na konkretne zwierzęta. Wybrałam na potrzeby tego tekstu trzy: jedno stereotypowo „złe”, jedno „obce” i jedno cieszące się zwykle dość dużą sympatią. Na przykładzie pierwszego z nich okazuje się, że nawet nielegalne polowania mogą mieć poparcie większe niż marginalne. Jak zauważa Rancew-Sikora, „spory o polowania często koncentrują się wokół konkretnych gatunków zwierząt, które mają szczególne, symboliczne znaczenie w danym kręgu kulturowym, a oprócz tego ich obecność kłóci się z lokalnymi interesami człowieka” (Rancew-Sikora 2009, s. 86). W przypadku Norwegii jest to przede wszystkim wilk – i to pomimo faktu, iż norweska populacja tego drapieżnika wynosi zaledwie kilkadziesiąt sztuk (Rovdata bd). Nie liczebność populacji czy interes ekonomiczny, choćby kwestia strat w hodowlach owiec, są tu jednak kluczowe (zwłaszcza że i w tę „racjonalną” krytykę wkrada się stereotyp, bowiem więcej norweskich owiec ginie jako ofiary rysiów czy rosomaków niż wilków [Tønnessen bd]). W konflikcie o ochronę wilków – na które można polować w ramach ściśle kontrolowanego odstrzału licencyjnego – chodzi w dużej mierze o znacznie szersze spory światopoglądowe. Pokazują to między innymi Olve Krange i Ketil Skogen, interpretując – przejawiane przez 16% uczestników ich badania – poparcie dla nielegalnych form polowania na wilki jako wyraz sprzeciwu politycznego wymierzonego w wielkomiejską klasę średnią (Krange, Skogen 2020). Niechęć Norwegów do wilków zauważono nawet na forum międzynarodowym – w ubiegłym roku o niedostateczną ich ochronę oskarżył Norwegię Stały Komitet Konwencji Berneńskiej (Hatlevik 2025).
Interesujące jest także podejście Norwegów do dzików, chociażby na tle stosunku do nich społeczeństwa żyjącego po sąsiedzku, czyli Szwedów. Do Norwegii dziki wróciły po tysiącletniej nieobecności, do Szwecji – po kilkusetletniej. W Szwecji zaakceptowano je jako element rodzimej przyrody i dziś żyje ich tam około 300 tysięcy. W Norwegii zaś organizuje się polowania mające na celu ich całkowite wytrzebienie. Według Eriki von Essen, badaczki, która w projekcie o znamiennej nazwie Pig non grata przeanalizowała postawy kilkunastu państw wobec dzików, norweskie podejście do tego gatunku jest wyjątkowo radykalne. Dzika uznaje się za gatunek niepożądany bez większych wątpliwości i bez dyskusji. Nawet organizacje broniące praw zwierząt nie stają zbyt stanowczo po jego stronie (Moe 2026).
Szczęścia nie mają też wiewiórki. W Szwecji (ani w Polsce) nie poluje się na nie, w Norwegii przeciwnie, jest to dozwolone. Zdaniem organizacji NOAH wiewiórki to przykład zwierząt, na które można w Norwegii polować w okresie lęgowym mimo ogólnego zakazu ustalania terminów polowań dla poszczególnych gatunków w tym czasie (NOAH 2024). Dawniej na wiewiórki polowano dla skór i futer, dziś, szukając powodów kontynuowania tej praktyki, norwescy myśliwi odwołują się głównie do tradycji (Amundsen 2025). Są jednak i tacy, którzy chcą z nią walczyć. Stosunkowo niedawno w kilku gminach, z inicjatywy polityków MDG, odbyły się dość jałowe dyskusje dotyczące wprowadzenia lokalnych zakazów polowania na wiewiórki. Jałowe, ponieważ odrzucając takie propozycje, władze gmin powoływały się na niemożność niestosowania się do prawa przyjętego na poziomie państwowym (NRK 2025, NRK 2026). Jak udało mi się ustalić, tylko w jednej gminie postanowiono spróbować wpłynąć na władze państwowe w tej sprawie w przyszłości (Naturvernforbundet bd). Poza argumentami prawnymi w toczących się wśród polityków dyskusjach padały także te emocjonalne. W gminie Færder na przykład jeden z radnych z Arbeiderpartiet, największej norweskiej partii, podzielił się radością z powodu, że gmina nie będzie traciła czasu na sprawę z „działu błahostek” (Blix 2026).
Polowania w Norwegii cieszą się dużym zainteresowaniem praktyków, a na poziomie teorii – wysokim poparciem społecznym. Znajduje to swoje odzwierciedlenie w świecie i małej, i wielkiej polityki, a także w mediach. Natomiast wypowiedzi oraz działania godzące w myśliwskie interesy – takie jak chociażby głos partii MDG w obronie wiewiórek – okazują się głosami wołających na puszczy. Puszczy „narodu myśliwych”.
Bibliografia
Amundsen Bård
2025 Hvorfor er det jakt på ekorn i Norge?, https://www.forskning.no/dyreverden-jakt-og-fangst-naturvitenskap/hvorfor-er-det-jakt-pa-ekorn-i-norge/2576926 [dostęp: 01.03.2026].
Benko Miroslav, Náhlik András, Tomljanović Kristijan
2020 Hunters in Europe. What does it mean „the hunters population in Europe”, [w:] „Sustainable Forestry Collection”, 81–82, https://www.researchgate.net/publication/353391861_Hunters_in_Europe_What_does_it_mean_the_hunters_population_in_Europe [dostęp: 19.02.2026].
Blix Nina Therese
2026 Ba om forbud i kommunen: – Nei, dette er virkelig i småtingsavdelingen, https://www.oyene.no/ba-om-forbud-i-kommunen-nei-dette-er-virkelig-i-smatingsavdelingen/s/5-39-386201 [dostęp: 01.03.2026].
Bye Kristian Sønvisen
2025 Klar for en varm jaktstart i Finnmark: – Har ikke sovet på to døgn, https://www.nrk.no/tromsogfinnmark/klar-for-en-varm-jaktstart-i-finnmark_-_-har-ikke-sovet-pa-to-dogn-1.17559487 [dostęp: 01.03.2026].
Borgen Olav Årstad, Skogen Ketil
2013 Gutta på jakt. Jakt som arena for reproduksjon av arbeiderklassekultur, [w:] „Tidskrift for Ungdomsforskning”, 13(1), 3-30. https://www.researchgate.net/publication/274582090_Gutta_pa_jakt_Jakt_som_arena_for_reproduksjon_av_arbeiderklassekultur [dostęp: 27.02.2026].
Ciesek-Ślizowska Bernadetta
2019 Polowanie oczami myśliwych. Strategie legitymizacji praktyk łowieckich, [w:] B. Ciesek-Ślizowska, B. Duda, E. Ficek, K. Sujkowska-Sobisz (red.), Reprezentacje świata w dyskursach (modele, obrazy, wizje), Katowice.
Gaarder Jostein
2023 To my tu teraz jesteśmy. Filozofia życia, tłum. I. Zimnicka, Warszawa.
Główny Urząd Statystyczny
2025 Rocznik statystyczny leśnictwa 2025, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/rocznik-statystyczny-lesnictwa-2025,13,8.html [dostęp: 19.02.2026].
2026 Sytuacja społeczno-gospodarcza kraju, https://ssgk.stat.gov.pl/Ludnosc.html [dostęp: 19.02.2026].
Gutubakken Byles Anine
2025 Her får du kjøpt viltkjøtt, https://www.njff.no/aktuelt/her-far-du-kjopt-viltkjott [dostęp: 27.02.2026].
Hatlevik Svein Erik
2025 Bernkonvensjonens kritikk mot norsk ulveforvaltning: Her er hele ordlyden, https://www.rovdyr.org/aktuelt/bernkonvensjonens-kritikk-mot-norsk-ulveforvaltning-her-er-hele-ordlyden/ [dostęp: 1.03.2026].
Kaltenborn Bjørn P., Andersen Oddgeir, Linnell John D.C.
2013 Predators, stewards, or sportsmen – how do Norwegian hunters perceive their role in carnivore management?, [w:] „International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services & Management”, 9(3), 239-248, https://www.researchgate.net/publication/250002688_Predators_stewards_or_sportsmen-How_do_Norwegian_hunters_perceive_their_role_in_carnivore_management [dostęp: 28.02.2026].
Kilde Lill-Torunn
2025 Først i Norge med skyting for personer med demens, https://jaktogfiske.njff.no/jaktskyting-simulator/forst-i-norge-med-skyting-for-personer-med-demens/268298 [dostęp: 01.03.2026].
Krange Olve, Skogen Ketil
2020 Loven øst for Glomma. Om stotte for ulovlig jakt på ulv som uttrykk for politisk motstand, [w:] „Norsk Sosiologisk Tidsskrift”, nr 3, https://www.scup.com/doi/10.18261/issn.2535-2512-2020-03-04 [dostęp: 28.02.2026].
Lisiecki Jakub
2025 Myśliwi w służbie natury i bezpieczeństwa, https://monitorrynkowy.pl/mysliwi-w-sluzbie-natury-i-bezpieczenstwa/ [dostęp: 23.02.2026].
Mo Ann-Kristin
2024 Ulvefelling skaper konflikter i skogen: Aksjonister mener jegerne tøyer lovverket, https://www.nrk.no/innlandet/ulvefelling-skaper-konflikter-mellom-jegere-og-aksjonister-1.16701564 [dostęp: 27.02.2026].
Moe Erlend
2026 Villsvinet: – Nordmenn bygger sine oppfatninger på skrekkhistorier fra Europa, https://www.forskning.no/dyreverden-jakt-og-fangst-partner/villsvinet-nordmenn-bygger-sine-oppfatninger-pa-skrekkhistorier-fra-europa/2615615 [dostęp: 1.03.2026].
Naturvernforbundet
bd Larvik vil frede ekornet, https://naturvernforbundet.no/vestfold/larvik-vil-frede-ekornet/ [dostęp: 01.03.2026].
NOAH
2024 Jakt og dyrs lidelse, https://www.villedyr.no/fakta/jakt-og-dyrs-lidelse/ [dostęp: 01.03.2026].
Norges Jeger- og Fiskerforbund
2024a Jakt og fiske står sterkt i befolkningen, https://www.njff.no/aktuelt/jakt-og-fiske-star-sterkt-i-befolkningen [dostęp: 19.02.2026].
2024b Jakt og fiske bygger bro mellom kulturer, https://www.youtube.com/watch?v=wJ_eQSrgqOo [dostęp: 28.02.2026].
bd Jentehelg, https://www.njff.no/jenter/jentehelg [dostęp: 27.02.2026]
NRK
2025 MDG vil forby ekornjakt i Færde, https://www.nrk.no/vestfoldogtelemark/mdg-vil-forby-ekornjakt-i-faerder–1.17694275 [dostęp: 01.03.2026].
2026 Kan ikke forby jakt på ekorn, https://www.nrk.no/vestfoldogtelemark/kan-ikke-forby-jakt-pa-ekorn-1.17754606#:~:text=Distrikt%20*%20Agder.%20*%20Telemark.%20*%20Vestfold [dostęp: 01.03.2026].
Osfoss Line LillebøRødt sett med NJFF-øyne, https://www.njff.no/njff-organisasjonen/valg/rodt-sett-med-njff-oyne [dostęp: 23.02.2026].
2025b Fremskrittspartiet sett med NJFF-øyne, https://www.njff.no/njff-organisasjonen/valg/fremskrittspartiet-sett-med-njff-oyne [dostęp: 23.02.2026].
2025c Miljøpartiet de Grønne sett med NJFF-øyne, https://www.njff.no/njff-organisasjonen/valg/miljopartiet-de-gronne-sett-med-njff-oyne [dostęp: 23.02.2026].
Pettersen Beth Mørch i in.
2025 Matfatet til rovdyrene, https://www.nrk.no/nordland/xl/834.665-sau-og-rein-drept-av-freda-rovdyr-pa-20-ar-1.17553619#intro-authors–expand [dostęp: 1.03.2026].
Rancew-Sikora Dorota
2009 Sens polowania. Współczesne znaczenia tradycyjnych praktyk na przykładzie analizy dyskursu łowieckiego, Warszawa.
Rovdata
bd Bestandsstatus – Ulv, https://rovdata.no/ulv/bestandsstatus.aspx [dostęp: 27.02.2026].
Rundtom Terje Olav, Steinset Trond Amund
2016 Hvem er jeger?, https://www.ssb.no/jord-skog-jakt-og-fiskeri/artikler-og-publikasjoner/hvem-er-jeger [dostęp: 19.02.2026].
2009 Hver femte mann er jeger, https://www.ssb.no/jord-skog-jakt-og-fiskeri/artikler-og-publikasjoner/hver-femte-mann-er-jeger [dostęp: 27.02.2026].
Statistisk sentralbyrå
2025a Registrerte jegere, https://www.ssb.no/jord-skog-jakt-og-fiskeri/jakt/statistikk/registrerte-jegere [dostęp: 19.02.2026].
2025b Befolkning, https://www.ssb.no/befolkning/folketall/statistikk/befolkning [dostęp: 19.02.2026].
Tønnessen Morten
bd Ulvejakt, https://snl.no/ulvejakt [dostęp: 01.03.2026].
Vilt Hekta
2024a 2. En elgkalv før lunsj, https://www.youtube.com/watch?v=454UKXbw3SA&list=PLfhMc8VFwXo_-53WhIekxNMxa29yHQ7-z&index=3 [dostęp: 27.02.2026].
2024b 5. Duejakt er meningen med livet, https://www.youtube.com/watch?v=FivOJor-eEU&list=PLfhMc8VFwXo_-53WhIekxNMxa29yHQ7-z&index=6 [dostęp: 27.02.2026].
2024c 7. Rådyrjakt i himmel og helvete, https://www.youtube.com/watch?v=538ZnK0MphA&list=PLfhMc8VFwXo_-53WhIekxNMxa29yHQ7-z&index=8 [dostęp: 27.02.2026].
Waaler Rune
bd FRILUFTSLIV [w:] Store Norske Leksikon, https://snl.no/friluftsliv [dostęp: 27.02.2026].
Witoszek Nina
1998 Norske naturmytologier. Fra Edda til økofilosofi, tłum. T. Hanssen, Oslo.
